Εμβαθύνοντας στη Γνωστική Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία (2ο μέρος)
Πώς διαμορφώνονται οι αντιλήψεις μας για τον εαυτό και τον κόσμο
Όπως είπαμε και στο 1ο μέρος του άρθρου, ο τρόπος που σκεφτόμαστε και νοηματοδοτούμε τις καταστάσεις, επηρεάζει το πώς θα συμπεριφερθούμε στη συνέχεια.
Από την παιδική ηλικία οι άνθρωποι προσπαθούμε να κατανοήσουμε το περιβάλλον μας και να οργανώσουμε τις εμπειρίες μας με λογικό τρόπο. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω των αλληλεπιδράσεων με τον κόσμο και τους ανθρώπους γύρω μας, αρχικά με τους γονείς μας και στη συνέχεια με τους συμμαθητές κ.α. Έτσι, είτε μαθαίνουμε είτε δημιουργούμε νέες πεποιθήσεις για τον εαυτό, το περιβάλλον και τους άλλους.
Τι είναι τα Γνωστικά Λάθη
Αυτές οι πεποιθήσεις, περνώντας τα χρόνια εγκαθιδρύονται και αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι του εαυτού μας. Εκφράζονται μέσω των αυτόματων σκέψεών μας και συχνά αδυνατούμε ακόμα και να τις εντοπίσουμε. Κάποιες όμως από τις σκέψεις που κάνουμε δεν είναι ρεαλιστικές, ίσως να είναι πολύ αυστηρές, ακόμα και λανθασμένες, με αποτέλεσμα να δυσκολεύουν τη λειτουργικότητά μας και να μας δημιουργούν αρνητικά συναισθήματα. Για το λόγο αυτό, ονομάζονται Γνωστικές διαστρεβλώσεις ή Λάθη της σκέψης.
Παρακάτω δίνονται κάποια παραδείγματα για να τις καταλάβουμε καλύτερα.
Αν δεις τον εαυτό σου σε κάποια από αυτά,
μην νιώσεις ο μόνος/η μόνη…
Έχει συμβεί σε όλους μας γιατί αποτελεί πανανθρώπινο φαινόμενο!
Κατηγορίες Γνωστικών Λαθών
- ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗ ΣΚΕΨΗ
- ΔΙΠΟΛΙΚΗ ΣΚΕΨΗ (ή σκέψη «άσπρο μαύρο»): Το άτομο κατατάσσει όλες τις εμπειρίες του σε δίπολα, χωρίς ενδιάμεσες αξιολογήσεις, π.χ. «Αφού δεν είμαι τέλεια, είμαι άχρηστη.»
- ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΟΠΟΙΗΣΗ: Το άτομο προβλέπει την αρνητική έκβαση διάφορων καταστάσεων, π.χ. «Έκανα ένα λάθος στη δουλειά. Τώρα θα με απολύσουν σίγουρα και θα μείνω άνεργος και φτωχός.»
- ΕΠΙΛΕΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΟΧΗ
- ΥΠΕΡΓΕΝΙΚΕΥΣΗ: Το άτομο εξάγει γενικούς κανόνες και συμπεράσματα βάσει μεμονωμένων στοιχείων, π.χ. Ο άντρας που η σύζυγος του είπε ψέματα σκέφτεται «Όλες οι γυναίκες είναι ψεύτρες.»
- ΝΟΗΤΙΚΟ ΦΙΛΤΡΟ: Το άτομο εστιάζει στο αρνητικό μιας κατάστασης , π.χ. Η φοιτήτρια που κάνει επανάληψη για την εξεταστική και δίνει μία λάθος απάντηση μετά από πολλές σωστές, σκέφτεται «Είμαι αδιάβαστη.»
- ΑΠΟΡΡΙΨΗ ΤΟΥ ΘΕΤΙΚΟΥ: Το άτομο μειώνει την αξία του θετικού, π.χ. Ο φοιτητής που πήρε 9 σε κάποιο μάθημα, σκέφτεται «Άλλοι πήραν 10.»
- ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ/ ΣΜΙΚΡΥΝΣΗ: Το άτομο αξιολογεί τα γεγονότα, τον εαυτό και τους άλλους μεγεθύνοντας τα αρνητικά ή/και σμικρύνοντας τα θετικά, π.χ. Ο υπάλληλος που δέχεται θετικά σχόλια απ’ τον προϊστάμενο αλλά κάνει ένα λάθος, σκέφτεται «Ο προϊστάμενος θα πάψει να με θεωρεί καλό.»
- ΣΤΗΡΙΖΟΜΕΝΟΣ ΣΤΗ ΔΙΑΙΣΘΗΣΗ
- ΑΥΘΑΙΡΕΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ:
Α. ΔΙΑΒΑΣΜΑ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ: Όταν μαντεύει τις σκέψεις των άλλων, π.χ. «Μόλις με είδε θα σκέφτηκε ότι έχω παχύνει.»
Β. ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ: «Όταν τον συναντήσω, θα με αντιπαθήσει.»
- Β. ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ: Όταν βγάζει συμπεράσματα βάσει της συναισθηματικής του κατάστασης , π.χ. «Νιώθω ενοχές, άρα μάλλον έχω κάνει κάτι κακό.»
- ΑΥΤΟΜΟΜΦΗ
- ΠΡΟΣΩΠΟΠΟΙΗΣΗ: Το άτομο θεωρεί τον εαυτό του υπεύθυνο για αρνητικά γεγονότα στα οποία δεν έπαιξε πράγματι σημαντικό ρόλο, π.χ. «Ο φίλος μου δεν έχει διάθεση, μάλλον θα είναι θυμωμένος μαζί μου.»
- ΕΤΙΚΕΤΟΠΟΙΗΣΗ: Το άτομο βάζει αρνητικές ταμπέλες στον εαυτό, στους γύρω του και στα γεγονότα π.χ. «Είμαι χαζή.»
- ΑΥΤΟΚΑΤΗΓΟΡΙΑ: Το άτομο έχει μια συγκεκριμένη άποψη για το πώς πρέπει να συμβαίνουν τα πράγματα και αντιδρά αρνητικά όταν δεν τηρούνται οι κανόνες, π.χ. «Δεν προλαβαίνω να τελειώσω τις δουλειές μου οπότε είμαι τεμπέλης.»
Μην ξεχνάς όμως ότι η θεραπεία αποτελεί το όπλο σου
για να αντικατασταθούν οι δυσλειτουργικές σκέψεις
με νέες, πιο ρεαλιστικές πεποιθήσεις!
Αφήστε μια απάντηση