Εμβαθύνοντας στη Γνωστική Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία (1ο μέρος)

Που βασίζεται η Γνωστική Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία

Η ΓΣΨ βασίζεται στο γνωστικό μοντέλο το οποίο διατυπώθηκε από τον Aaron Beck και υποστηρίζει ότι οι σκέψεις, τα συναισθήματα, οι συμπεριφορές αλλά και τα σωματικά μας συμπτώματα συνδέονται μεταξύ τους.
Πιο συγκεκριμένα, όταν συμβαίνει ένα γεγονός, δεν είναι αυτό καθ αυτό που επηρεάζει το πώς θα αισθανθούμε και θα αντιδράσουμε αλλά το πώς ερμηνεύουμε αυτό το γεγονός/κατάσταση. Για παράδειγμα, κάποιος λέει ένα αστείο. Κάποιος που το ακούει σκέφτεται “Αυτό το άτομο έχει πολύ χιούμορ”, χαίρεται και γελά, ενώ ένας άλλος άνθρωπος σκέφτεται “Αυτό με προσέβαλε”, θυμώνει και διαπληκτίζεται με το άτομο που είπε το αστείο.

Οι Αυτόματες Σκέψεις

Επομένως, είναι ξεκάθαρο ότι ο τρόπος που αισθανόμαστε και συμπεριφερόμαστε εξαρτάται από τον τρόπο που σκεφτόμαστε για την κατάσταση. Αυτές οι πρώτες, σχεδόν ασυνείδητες και αυθόρμητες σκέψεις σχετικά με το εκάστοτε γεγονός, ονομάζονται Αυτόματες. Οι Αυτόματες σκέψεις συμβαίνουν τόσο γρήγορα που μπορεί να μην τις προσέξουμε καν. Μία χρήσιμη πληροφορία είναι ότι οι Αυτόματες σκέψεις επηρεάζουν έντονα το συναίσθημά μας. Οπότε, για να τις εντοπίσουμε, κάθε φορά που καταλαβαίνουμε ότι μας συμβαίνει κάποια συναισθηματική μετάπτωση, μπορούμε να ρωτάμε τον εαυτό μας “Τι πέρασε από το μυαλό μου μόλις τώρα;” Συχνά, οι άνθρωποι προβαίνουμε σε αρνητικές αυτόματες σκέψεις και έτσι οδηγούμαστε σε αρνητικά συναισθήματα και συμπεριφορές. Όταν οι αυτόματες σκέψεις μας είναι υπερβολικές, αναληθείς και μη ρεαλιστικές, ονομάζονται Γνωστικές Διαστρεβλώσεις. Στόχος της ΓΣΨ είναι ο θεραπευόμενος να καταφέρει, παρατηρώντας τον εαυτό του, να εντοπίζει αυτές τις σκέψεις ώστε να αξιολογηθεί η εγκυρότητά τους.

ΤΙP (καμπανακι): Εντοπισμός Αυτόματων Σκέψεων “Τι πέρασε από το μυαλό μου μόλις τώρα;”

Ο ρόλος των πεποιθήσεων

Πυρηνικές πεποιθήσεις
Θα αναρωτιέστε βέβαια, από που πηγάζουν οι Αυτόματες σκέψεις μας. Η απάντηση είναι: από τις πεποιθήσεις μας! Από την παιδική ηλικία, παρατηρώντας το περιβάλλον μας, σχηματίζουμε συγκεκριμένες πεποιθήσεις για τον εαυτό, τους άλλους και τον κόσμο. Οι πεποιθήσεις μας αυτές ονομάζονται πυρηνικές και αντιμετωπίζονται από το άτομο ως απόλυτες αλήθειες, καθώς είναι άκαμπτες. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, μέσα στη ζωή μας να σκεφτόμαστε και να συμπεριφερόμαστε με τρόπο που να επιβεβαιώνει τις πυρηνικές μας πεποιθήσεις, ακόμα κι αν είναι δυσλειτουργικές.
Επί παραδείγματι,, κάποιος θέλει να διαβάσει ένα βιβλίο αλλά έχει την πυρηνική πεποίθηση “Είμαι ανεπαρκής”. Εφόσον ενεργοποιηθεί αυτή η πεποίθηση, από το μυαλό του θα περάσει η αυτόματη σκέψη “Αυτό το βιβλίο δεν θα το καταλάβω” και για να επιβεβαιώσει τη δυσλειτουργική του πεποίθηση, θα αγνοήσει κάθε πληροφορία που αποδεικνύει ότι δεν είναι ανεπαρκής. Π.χ. δεν θα σκεφτεί ότι το βιβλίο είναι δύσκολο ή ότι και στο παρελθόν διαχειρίστηκε ικανοποιητικά μία δύσκολη κατάσταση αλλά θα ερμηνεύσει αυτόματα την κατάσταση με αρνητικό και διαστρεβλωμένο τρόπο.

Ενδιάμεσες πεποιθήσεις
Εκτός από τις πυρηνικές, υπάρχουν και οι ενδιάμεσες πεποιθήσεις. Αυτές αποτελούν τις υποκειμενικές παραδοχές, κανόνες και στάσεις ζωής που εκδηλώνουμε ώστε να υποστηρίξουμε τις πυρηνικές μας πεποιθήσεις. Εκφράζονται με προτάσεις όπως “Αν…τότε θα…” ή “Πρέπει να…αλλιώς…” και τις εντοπίζουμε μέσω των αυτόματων σκέψεων που εκφράζει ο θεραπευόμενος. Για παράδειγμα, αν κάποιος έχει την πυρηνική πεποίθηση ότι “ Ο κόσμος είναι επικίνδυνος” μπορεί να έχει την ενδιάμεση πεποίθηση “Αν δεν κρατώ τους άλλους σε απόσταση, τότε θα με εκμεταλλευτούν”.

Ο στόχος της Γνωστικής Συμπεριφορικής Ψυχοθεραπείας

Οι ενδιάμεσες πεποιθήσεις είναι πιο εύκαμπτες συγκριτικά με τις πυρηνικές και γι’ αυτό το λόγο στη ΓΣΨ ασχολούμαστε με τον εντοπισμό και την αντικατάστασή τους με νέες, πιο λειτουργικές. Επί παραδείγματι, η προηγούμενη ενδιάμεση πεποίθηση μπορεί να αντικατασταθεί με την εξής: “Αν κρατώ όλους τους ανθρώπους σε απόσταση, θα στερηθώ την αναγκαία ανθρώπινη επαφή. Ίσως κάποιοι με εκμεταλλευτούν, αλλά θα δημιουργήσω και ουσιαστικές ανθρώπινες σχέσεις.”

Αργότερα στην πορεία της θεραπείας, αφού τροποποιηθούν οι ενδιάμεσες πεποιθήσεις, μπορούμε να προχωρήσουμε με τη χρήση τεχνικών της ΓΣΨ στην τροποποίηση των πυρηνικών πεποιθήσεων.

Συμπερασματικά , η ΓΣΨ δίνει στα άτομα την ευκαιρία για ενδοσκόπηση και αυτοπαρατήρηση που στοχεύουν στην υιοθέτηση ενός πιο λειτουργικού τρόπου σκέψης. Με αυτόν τον τρόπο, θα γεννηθούν πιο θετικά συναισθήματα και θα γίνει πιο αποτελεσματική η διαχείριση των εκάστοτε προβλημάτων που μπορεί να προκύψουν, διασφαλίζοντας έτσι μεγαλύτερη ψυχική ευημερία.