Γνωρίζοντας τη ΔΕΠΥ

Τι είναι

Η ΔΕΠΥ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητα), γνωστή και ως ADHD, είναι μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή που έχει ως κύρια συμπτώματα τη διάσπαση προσοχής ή/και την υπερκινητικότητα/παρορμητικότητα, τα οποία θα πρέπει να διαρκούν τουλάχιστον 6 μήνες. Εμφανίζεται στην παιδική ηλικία, διαγιγνώσκεται μεταξύ 6 και 12 ετών και συνεχίζεται σε πάνω από τα ⅔ των ατόμων στην ενήλικη ζωή.

Συμπτώματα

Όπως αναφέραμε, τα βασικά συμπτώματα της ΔΕΠΥ είναι η διάσπαση της προσοχής, η υπερκινητικότητα και η παρορμητικότητα, τα οποία μπορεί να παρατηρηθούν αρχικά στη συμπεριφορά ενός παιδιού από τα 3 έτη και να αυξάνονται καθώς μεγαλώνει.

Παιδιά

Στα παιδιά εντοπίζεται κυρίως η υπερκινητικότητα/παρορμητικότητα που εκφράζονται μέσω της νευρικότητας, της βραχείας ικανότητας συγκέντρωσης της προσοχής και της αδυναμίας ενός παιδιού να παίζει ήσυχα.

Ενήλικες

Τα συμπτώματα της διάσπασης προσοχής προεξάρχουν συγκριτικά με την υπερκινητικότητα/παρορμητικότητα.

1. Διάσπαση προσοχής (ελλειμματική προσοχή)

Η προσοχή διασπάται εύκολα από εξωτερικά ή εσωτερικά ερεθίσματα (όπως σκέψεις).

• Εμφανής έλλειψη τάξης και οργάνωσης
• Χάνει πράγματα,
• Ξεχνά πράγματα,
• Δυσκολεύεται να διατηρήσει την προσοχή του συγκεντρωμένη στη μελέτη, στο παιχνίδι ή στα καθήκοντά του
• Δυσκολεύεται να ολοκληρώσει καθήκοντα που απαιτούν επαναλαμβανόμενη νοητική προσπάθεια όπως μια εργασία στο σχολείο, στο πανεπιστήμιο ή στον επαγγελματικό του χώρο, επειδή χάνει το ενδιαφέρον του/της
• Αδυνατεί να εστιάσει την προσοχή σε λεπτομέρειες
• Συχνά λάθη στη δουλειά γιατί δεν ελέγχει ξανά αυτά που έκανε
• Μοιάζει να μην ακούει τι του λένε σε μια συζήτηση και χρειάζεται επανάληψη
• Αναβάλλει υποχρεώσεις/ραντεβού

2. Υπερκινητικότητα

Βρίσκεται διαρκώς σε κίνηση, σαν να είναι «στην πρίζα». Το παιδί μπορεί να τρέχει “πάνω-κάτω” και ο ενήλικας να έχει ένα υποκειμενικό αίσθημα έντασης κουνώντας νευρικά το πόδι ή τα δάχτυλά του.

• Σηκώνεται από τη θέση του στην τάξη ή στη δουλειά
• Μιλά ακατάπαυστα
• Βιάζεται/ Ανυπομονεί
• Διακόπτει τους άλλους όταν μιλάνε
• Δυσκολεύεται να περιμένει τη σειρά του
• Αλλάζει πολλά θέματα σε μια συζήτηση

3. Παρορμητικότητα

• Συχνές εναλλαγές στη διάθεση
• Λέει κάτι χωρίς να το έχει σκεφτεί και μετά το μετανιώνει
• Εμπλέκεται σε καυγάδες
• Ριψοκίνδυνη οδήγηση με πολλές κλήσεις ή ατυχήματα
• Παραβατική συμπεριφορά
• Υπερβολικές σπατάλες χρημάτων
• Αδυναμία σταθεροποίησης σε εργασιακό επίπεδο
• Εύκολη εναλλαγή συντρόφων
• Εθισμός σε ουσίες

Διάγνωση και αντιμετώπιση ΔΕΠΥ

Για τη διάγνωση είναι απαραίτητη αρχικά η λήψη πλήρους ιατρικού και οικογενειακού ιστορικού, ενώ στη συνέχεια χρησιμοποιείται μια από τις δομημένες διαγνωστικές συνεντεύξεις της ΔΕΠΥ καθώς και άλλα διαγνωστικά εργαλεία όπως κλίμακες αξιολόγησης και αυτοαναφοράς.

Σχετικά με την αντιμετώπιση της ΔΕΠΥ, αυτή γίνεται αφενός ψυχοθεραπευτικά και αφετέρου φαρμακευτικά.

Πιο συγκεκριμένα, η ψυχοεκπαίδευση πάνω στο ζήτημα αλλά και στους τρόπους διαχείρισής του, η συμβουλευτική και η δημιουργία ενός ασφαλούς και υποστηρικτικού περιβάλλοντος, αποτελούν χρήσιμα βήματα για ενήλικες και οικογένειες με παιδιά. Είναι σημαντικό ο ασθενής να νιώσει απενοχοποιημένος και το περιβάλλον του να εκπαιδευτεί στο πώς μπορεί να τον κατανοήσει και να τον βοηθήσει. Ιδιαίτερα αποτελεσματική προσέγγιση στη διαχείριση της ΔΕΠΥ αποτελεί η Γνωστική-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία.

Σχετικά με τη φαρμακοθεραπεία, ζητήστε τη συμβουλή του ψυχιάτρου.

Αίτια

Η αιτιολογία της ΔΕΠΥ δεν είναι σαφής αλλά οι μελέτες δείχνουν ότι αποτελεί μια νευροβιολογική διαταραχή που αποδίδεται κυρίως σε γενετικούς παράγοντες και είναι κατά μεγάλο ποσοστό κληρονομική, ενώ επηρεάζεται και από περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Γενετικοί: Περίπου το 75% των παιδιών με ΔΕΠΥ έχουν κάποιο γονέα με την ίδια διαταραχή

Νευροβιολογικοί: Ο εγκέφαλος των ατόμων με ΔΕΠΥ παρουσιάζει ιδιαιτερότητες στη δομή και τη λειτουργία των περιοχών όπως τα βασικά γάγγλια και ο προμετωπιαίος φλοιός.

Περιβαλλοντικοί: Η πρόωρη γέννηση, το μητρικό stress, η χρήση ουσιών και αλκοόλ και το κάπνισμα κατά την εγκυμοσύνη, αποτελούν παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση ΔΕΠΥ στο παιδί.

Συννοσηρότητα

Η ΔΕΠΥ μπορεί να εμφανιστεί σε συνδυασμό με άλλες ψυχικές ή αναπτυξιακές διαταραχές των οποίων τα συμπτώματα συχνά δεν είναι εύκολο να διαχωριστούν. Οι συχνότερες συννοσηρές διαταραχές είναι:

• μαθησιακές ιδιαιτερότητες (δυσλεξία, δυσορθογραφία)
• αναπτυξιακές διαταραχές
• διαταραχές άγχους
• διαταραχή διαγωγής που μπορεί να εξελιχθεί σε αντικοινωνική διαταραχή προσωπικότητας στην ενήλικη ζωή
• συναισθηματικές διαταραχές

ΑΣ ΜΗΝ ΞΕΧΝΑΜΕ ΟΜΩΣ ΌΤΙ…

Τα άτομα με ΔΕΠΥ έχουν:

• αυξημένη αντίληψη
• έντονη διαίσθηση και
• τρισδιάστατη σκέψη